بسم اللّه الرّحمن الرّحيم اجمال مواعظ ماه مبارك رمضان هذه السّنه اعنى 1285 عنوان آيهء كُلُّ شَيْءٍ هالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُ 1 كه در آخر سورهء قصص است و من باب المقدّمة چند مطلب ذكر شد . [ مطلب اول : انسان اكمل و اشرف موجود است به حسب خلقت ] اوّل آن كه انسان اكمل و اشرف موجودات است زيرا كه داراى جميع طبقات است و از هر چيز كه در عالم كبير هست در او از او نمونه‌اى است ، از عناصر و نبات و حيوان و جنّ و شيطان و ملائكه و نفس و عقل ، لهذا كتاب منتخب و نسخهء مختصر عالم كبير است و اهل جميع مذاهب بر اين مطلب متفقند و آيهء وَ عَلَّمَ آدَمَ الْأَسْماءَ كُلَّها 2 و آيهء ما مَنَعَكَ أَنْ تَسْجُدَ لِما خَلَقْتُ بِيَدَيَّ 3 و آيهء سَنُرِيهِمْ آياتِنا فِي الْآفاقِ وَ فِي أَنْفُسِهِمْ 4 هر يك شاهد مطلب است ، چنانچه در جاى ديگر گفته‌ايم ، و همچنين شعر ديوان حضرت امير ( ع ) : أ تزعم انّك جرم صغير * و فيك انطوى العالم الاكبر 5 [ مطلب دوم : كمال و نقص يا فطرى است يا اختيارى ] دوّم آن كه كمال و نقص ممكن دو قسم است . يكى فطرى چون بوى گل و صوت بلبل و جمال خوب و قامت مرغوب يا كور و كر بودن . و اين كمال و نقص ، همه راجع است به صانع و وسائط فيض ، زيرا كه هيچ چيز را در خلقت خود اختيارى نيست ، زنهار چيزى را از اين جهت عيب مزن كه عيب نقش ، عيب نقاش است و نقص عمارت و كجى بناء ، عيب معمار و بنّاء است چنانچه حسن نقش ، حسن نقاش است . لهذا ظاهرا در بيان إِنَّ أَنْكَرَ الْأَصْواتِ لَصَوْتُ الْحَمِيرِ 6 وارد شده كه حق تعالى اجلّ از اين است